ایده­ی “شهر-فرهنگ” چارچوبی برای برنامه ریزی شهر ایرانی-اسلامی

قسمتی از متن پایان نامه :

کاربری مسجد

مهمترین کاربری عمومی در شهر های اسلامی، مسجد جامع بوده می باشد که محل برگزاری نماز­جمعه بوده می باشد. “مسجد جامع در شهرهای اسلامی همواره در قلب و مرکزشهر جای داشت” (نظریان، 26:1388). همان­گونه که در نقشه ی (3-9) نظاره می­گردد، مسجد جامع قدیمی شهر خوی نیز در مرکز کالبدی هسته­ی اولیه­ی شهر جایگذاری شده می باشد. اما ایجاد مصلی در خارج از مرگز شهر و برگزاری نماز جمعه در آن در دهه های اخیر، تأثیر مسجد جامع شهر را تضعیف نمود. این درحالی می باشد که مصلی نیز نتوانست تأثیر تاریخی مسجد جامع را به صورت کامل عهده دار شود. مکانیابی مصلی در نواحی غیر از مرکز شهر، خود از عوامل تقویت این مساله می­باشد. همواره چنین برداشت می­گردد که فاکتور دسترسی، عاملی بوده می باشد که باعث می­گردید مسجد جامع در مرکز شهر مکانیابی گردد (…رفرنس….). در واقع تسلط چنین برداشتی باعث گردید که مصلی را نیز در مناطقی مکانیابی نمایند که دسترسی بیشتر با وسایط نقلیه امکان­پذیر می باشد. به نظر می­رسد در مناطق توسعه­ی جدید که بر اساس تردد سواره یا گردش ماشین، معابر نسبتا عریض تر طراحی می­شوند و دسترسی آسانتری دارند، به همراه پایین بودن قیمت زمین در بافت حاشیه­ای در برابر زمین های مرکز شهر، عاملی باشند که باعث گردید مکانیابی مصلی در خارج از مرکز شهر موجه جلوه نماید. اما همچنان که نشان داده گردید، اقدام پیامبر در تاسیس مسجد در مرکز شهر، بر اصول عمیق عرفانی متکی بوده می باشد. قرار داشتن مسجد جامع در مرکز شهر سه تاثیر مهم در مجتمع زیستی دارد: 1- تقویت مرکز شهر، در جهت افزایش عامل کانونگرایی در اجتماع که باعث افزایش همگرایی اجتماعی و تشعشعی محیط می­گردد 2-قدسی سازی بار تشعشعی محیط که در تشکیل روح جمعی با ماهیت قدسی را تقویت می ‌کند. این درحالی می باشد که مصلی، کارکرد مسجد جامع را ندارد و کارکرد آن به نماز جمعه و امثال آن محدود می­گردد. مساله­ی دیگری که در برهم خوردن عامل قدسی­سازی مرکز شهر می­گردد، پراکندگی مسجد در جای جای شهر می باشد. در سوره­ی توبه، آیات 107 تا 109 را در تصریح­ای به واقعه­ای در صدر اسلام می­دانند. آیه ی 107 چنین می باشد : “وَالَّذِینَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَکُفْرًا وَتَفْرِیقًا بَیْنَ الْمُؤْمِنِینَ وَإِرْصَادًا لِّمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِن قَبْلُ  وَلَیَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ : (گروهی دیگر از آنها) کسانی هستند که مسجدی ساختند برای زیان ، کفر، و تفرقه‌افکنی میان مؤمنان، و کمینگاه برای کسی که از پیش با خدا و پیامبرش مبارزه کرده بود؛ آنها سوگند یاد می‌کنند که: غیر از نیکی نظری نداشته‌ایم امّا خداوند گواهی می‌دهد که آنها دروغگو هستند [٩:١٠٧]

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

این آیه را در تصریح ای به واقعه ای در صدر اسلام میدانند. اگر خطاب این آیه را در  حالت عام در آوریم[1]، اینکه هر محله و هر کوچه­ای یک مسجد داشته باشد، طبق این آیه به تفرقه­افکنی شبهه دارد و ایجاد مسجد را در هر گوشه­ی شهر ممنوع دانسته می باشد. پس اگر یک مسجد بزرک در یک شهر باشد، به جای چندین مسجد کوچک در جاهای مختلف، با آرمان توحید منطبق­تر می باشد. و اینکه کوشش گردد فعالیت­های پراکنده­ی شهری و شهروندان را در جهت ادغام و یکپارچه­سازی، به صورت جمعی و عمومی تجلی دهیم همان مفهوم توحید می باشد که فرهنگ قرآن در پی ایجاد آن می باشد. پس بهتر بود مصلی در یک هسته­ی شهری و با عنوان مسجد جامع شهر استقرار داده می­گردید تا نماز جماعت اعم از نماز جمعه یا نماز­های یومیه نیز در یک مسجد برگزار گردد. در این صورت، برای تحقق سه ویژگی از ویژگی های هویت ایرانی-اسلامی در ساخت شهر، یعنی کوشش در جهت ایجاد همگرایی شعوری یا به تعبیری “توحید تشعشعی “، انعکاس ماهیت قدسی تشعشعات شعوری و کوشش در جهت ایجاد بیشترین تراکم انسانی در هسته ی شهر نیز اقدام موثری انجام می­پذیرد.

تاکیدات زیادی در قرآن و سنت به برگزاری نماز جماعت شده می باشد و در احادیث نبوی دارد که ثواب نماز جماعت ده برابر نماز فراداست که می­تواند ناشی از تاثیر آن بر روح جمعی و ایجاد بار شعوری مثبت در جامعه باشد. اینکه خداوند اوقات نماز را با در نظر داشتن حالات و جایگاه­های حرکت ظاهری خورشید تنظیم کرده می باشد،

[1] – اینکه برای چنین مساله­ای آیه­ی قرآن نازل گردد، خواسته­اند تا اهمیت مساله را نشان دهند. هر حرفی از پیامبر (ص) نصب العین مسلمین بود. خداوند می­توانست به پیامبر وحی نماید که آن مسجد را تخریب نماید. اما با نازل کردن آیه، خواسته شده تا اهمیت موضوع را برای آیندگان تذکرداده باشد. اگر مسجدی با هر نیتی غیر از برای عبادت الهی بنا گردد مستوجب تخریب می باشد. مقصود از خطاب عام قرار دادن آیه­ی 107 سوره ی توبه، نیز همین می باشد (نویسنده).

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

 

1-3-1-­ آیا ایده شهر-فرهنگ می­تواند شهر ایرانی-اسلامی را پایدار کند؟

1-3-2-­ چگونه می­توان ایده شهر-فرهنگ را در شهر ایرانی  (خوی) تقویت نمود؟

 دانلود متن کامل پایان نامه جغرافیا در لینک پایین صفحه